Leopold Frühmann

Leopold
Frühmann
Freimann, Frieman, Frimann, Frimon, Fruhman, Fryhmann
baletmistrz, pierwszy tancerz serio
1748
Austria
Rosswald (obecnie Slezské Rudoltice, Czechy)
11.01.1828
Wiedeń
Wiedeń

Nota biograficzna

Leopold Frühmann, także Freimann, Frieman, Frimann, Frimon, Fruhman, Fryhmann (ur. 1748, Rosswald, Austria – zm. 11.01.1828, Wiedeń). Tancerz, baletmistrz, choreograf i pedagog austriacki. Pierwszy tancerz serio teatru warszawskiego w latach 1777-78 i 1779-81 oraz baletmistrz w 1777 roku. Żona: włoska tancerka Maria Anna Gentili (1755–1803).

 

Urodził się na austriackim Śląsku w dobrach znanego mecenasa sztuki, hrabiego Alberta Josepha von Hoditza. Miał on w swoim pałacu w Rosswaldzie teatr, dla którego kazał szkolić uzdolnionych młodych poddanych. W latach 1757-61 pracował tam m.in. wybitny aktor Johann Heinrich Friedrich Müller, zanim został jednym z czołowych aktorów teatru dworskiego w Wiedniu. Zapewne pod jego kierunkiem młody Leopold zdobywał pierwsze doświadczenia teatralne jako tancerz.

 

Z Rosswaldu pojechał do Wiednia, gdzie w 1767 roku został uczniem rozpoczynającego tam pracę wielkiego francuskiego baletmistrza Jeana-Georges'a Noverre'a, a w 1771 roku był już czołowym figurantem jego zespołu baletowego. Uznanie zdobył rolą rolą Orestesa w balecie Agamemnon vengé (Agamemnon pomszczony, chor. J.-G. Noverre, muz. F. Aspelmayer, 1771). Tego roku został także pedagogiem świeżo założonej przez Noverre'a szkoły baletowej, gdzie uczył początkowo 8 chłopców i 8 dziewcząt dla wiedeńskiego baletu. W 1772 roku uhonorowano go tytułem cesarko-królewskiego „Hof- und Kammer-Tanzmeister”. W marcu 1774 roku Noverre'a zmienił w Wiedniu wybitny włoski baletmistrz Gasparo Angiolini, u którego Frühmann został trzecim co do ważności solistą. Miał już wtedy żonę – Marię Annę Frühmann z domu Gentili, jedną z figurantek zespołu. Występował w wielu wiedeńskich realizacjach obu słynnych choreografów. Z Angiolinim pracował do jesieni 1775 roku, a w roku następnym krótko z Sébastianem Gallet i ponownie z Noverrem, którego zastąpili potem kolejno wracający z Warszawy Francesco Caselli i Giovanni Antonio Sacco. We wrześniu 1776 roku tańczył m.in. rolę Norimela w balecie Die grönländische Vermählung, oder Die zur rechten Zeit entdeckte Verrätherey (Grenlandzkie wesele, czyli Podstęp odkryty we właściwym momencie) w choreografii Sacco. Jednak pod koniec 1776 roku porzucił Wiedeń i przyjął, wraz z żoną propozycję pracy w teatrze warszawskim. Został pierwszym tancerzem serio i baletmistrzem, a wraz z nim przyjechali też inni włoscy soliści byłego zespołu Angioliniego: Marianna Riva (pani Valentin Riva), Daniel Curz i Antonio Viganò oraz kilkoro figurantów.

 

Jego pierwszą realizacją na ówczesnej scenie teatralnej w Pałacu Radziwiłów był już w kwietniu 1777 roku słynny balet Médée et Jason (Medea i Jazon) według Noverre'a (muz. J.-J. Rodolphe), w którym wykonał rolę tytułową z Rivą jako Medeą. Podczas majowej gali imienin Stanisława Augusta tańczył rolę Alphonse'a w balecie Adèle de Ponthieu (chor. D. Curz wg J.-G. Noverre'a, muz. J. Starzer). Występował także w baletach Antonia Viganò, Giovanniego Antonia Sacco i Macieja Pręczyńskiego. Jesienią 1778 roku warszawskie zespoły teatralne straciły możliwość korzystania z pałacu Radziwiłłów, więc część artystów opuściła Warszawę, a inni wegetowali czekając na oddanie do użytku nowo budowanego Teatru na placu Krasińskich. Jego otwarcie odbyło się w rocznicę elekcji Stanisława Augusta 7 września 1779 roku z udziałem zespołu baletowego kierowanego ponownie przez baletmistrza Giovanniego Antonia Sacco. Frühmann zachował swoją wcześniejszą pozycję pierwszego tancerza, a jego partnerką sceniczną została teraz pierwsza tancerka Eva Schinagel, zaś w sezonie 1780/81 także ponownie primabalerina Marianna Riva.

 

Lata 1779-81 były dla Frühmanna wyjątkowo bogate w nowe kreacje sceniczne. Sam wystawił balet Das Gespenst mit der Drommel (Upiór z werblem, muz. N.N.), ale przede wszystkim występował. Tańczył główne partie m.in. w  baletach: Die grönländische Braut, oder Die entdeckte Entführung (Grenlandzkie wesele, czyli Ujawnione uprowadzenie, chor. i muz. G.A. Sacco), Die Bergleute (Górale, chor. D. Curz, muz. N.N.), Die Eifersucht ohne Ursache (Zazdrość bez powodu, chor. i muz. N.N.), Das ländische Vergnügen (Zabawa wiejska, chor. i muz. N.N.), Der holändische Apotheker (Holenderski aptekarz, chor. G.A. Sacco, muz. N.N.), Die Jäger (Myśliwi, chor. A. Viganò, muz. N.N.), Die unverhoffte Hilfe (Nieoczekiwana pomoc, chor. G.A. Sacco, muz. N.N.), Zelime (chor. i muz. N.N.) i  Der neue Pigmalion, oder Die Liebe hat gewonnen (Nowy Pigmalion, czyli Miłość wygrywa, chor. G.A. Sacco, muz. N.N.). W sezonie 1780/81 baletmistrzem warszawskiego teatru został tancerz Daniel Curz, więc Frühmann występował przede wszystkim w jego realizacjach, ale znajdujemy go także w obsadzie baletu Francesco Casellego Cadicinea und Moriazame (Katycynea i Morjazama, muz. N.N., 1781) według tragedii Marco Coltelliniego.

 

W połowie kwietnia 1781 roku powrócił z żoną do Wiednia, gdzie latem kierownictwo baletu teatru dworskiego objął monachijski choreograf Anton Peter Crux i kompletował zespół do swych jesiennych przedstawień. Frühmann został jednym z czterech „Solo- und Pas de deux Tänzer”, a jego żona pierwszą figurantką. W sezonie 1781/82 występowali oboje w kilku przedstawieniach Cruxa stworzonych dla sceny wiedeńskiej, m.in. w balecie Progne und Philomele (muz. N.N.) oraz w scenach tanecznych oper Ifigenia w Taurydzie i Alcesta Glucka. Na tym zakończyła się jego aktywność sceniczna.

 

Korzystając ze swojej renomy byłego tancerza i nauczyciela tańca w szkole Noverre'a prowadził później w Wiedniu przez długie lata działalność pedagogiczną na własną rękę. W 1803 roku zmarła jego żona Maria Anna. Doczekał się z nią 11 dzieci, z których większość zmarła w dzieciństwie. Pozostałe obracały się w kręgu tańca i teatru. Jego synowie byli tancmistrzami: Franz w Wiedniu, a Siegmund w Bratysławie. Z córek, Eleonore została żoną wiedeńskiego tancerza-mima Michaela Cajetana Reibergera, ale zmarła młodo, Karoline była aktorką w Pradze, a najmłodsza Therese tancerką w Wiedniu i Pradzie. Osamotniony tancmistrz Leopold Frühmann jeszcze w 1817 roku mieszkał w Wiedniu w mieszkaniu przy Ballplatze, ale już w roku 1826 był pensjonariuszem miejskiego domu opieki. Zmarł w Wiedniu 11 stycznia 1828 roku i tam został pochowany.

 

                                                                                              Paweł Chynowski